Heb je wel eens het gevoel dat je geleefd wordt? Dat er zoveel moet? De zomervakantie is bij uitstek een moment waarop we ons hiervan bewust worden. Dagelijkse beslommeringen en afspraken vallen weg en er is meer ruimte voor willen. Dat voelt goed. Ik klaagde tijdens mijn coaching sessie vlak voor de vakantie over mijn volle weken. Mijn agenda zag eruit als een felgekleurde lappendeken: ieder uur is gereserveerd. Vol dus. En een vol hoofd. Ik moet zoveel, of wil ik zoveel? (We willen altijd alles1).
Wat is moeten precies? Ik heb moeten altijd beschouwd als het tegenovergestelde van willen, maar daar twijfel ik nu aan. Het internet2 geeft als definitie: ‘gedwongen zijn’, dat vind ik interessant omdat het een passieve vorm is. Wie of wat dwingt mij dan? Ben ik het zelf? En is het dan niet willen? Ik ben bioloog en vanuit dat perspectief zou je “moeten” kunnen beschouwen als alles wat direct ten dienste staat van overleven. We moeten drinken, eten. We moeten opzij stappen als er een bus aan komt. Maar, in mijn dagelijkse realiteit voelen ook veel andere dingen aan als moeten. Volgens mij is moeten zelfopgelegde dwang die onontkoombaar voelt.
Joko Beck schreef een mooie passage over moeten3, die ik hier vrij vertaal:
Onze aangeboren vermogens, die ons in staat stellen actie te ondernemen om ons lichaam te beschermen (zoals opzij stappen voor een bus), worden ook gebruikt om dingen te vermijden, te klagen, slachtoffer te zijn of om te proberen de zaken zo te regelen dat we ze onder controle kunnen houden. Er bestaat verwarring tussen fysieke bedreigingen en minder tastbare voorvallen die ons pijn schijnen te doen (‘Mijn partner vind me niet meer aantrekkelijk’ of ‘Ik vind mijn werk niet leuk’). In onze omgang met zelfbedachte bedreigingen schommelen we vaak tussen twee uitersten: onderwerping en opstandigheid. De één doet hard zijn best, offert zich op, behaagt anderen en denkt “Ik moet dit doen!” (onderwerping). De ander wordt juist opstandig: “Niemand hoeft me te vertellen wat ik moet doen!” en slaat daarbij vaak door in uitgesproken, negatieve meningen. Soms schommelen mensen heen en weer tussen deze twee uitersten. Maar als je beide in jezelf kunt doorzien, als je bereid bent te ervaren wat je niet wilt ervaren, dan kun je afstand nemen van het gevoel van moeten en doe je gewoon wat het beste is.
Dit raakte me: het gevoel van onderwerping is me niet vreemd, braaf zijn en doen wat er van me verwacht wordt. Maar ook opstandigheid herken ik en uit zich, in mijn geval, meestal in vermijden (“zak er maar in” of “ik doe niet meer mee”). Ik probeer me nu wat meer bewust te zijn van mijn eigen onderwerping en opstandigheid en dat helpt.
Terug naar de volle agenda en het volle hoofd. Moet ik nou echt zoveel? Of is het misschien die onderwerping waar Joko Beck het over had? Of wil ik te veel? Volgens mij zijn moeten en willen niet tegengesteld, maar verschillen ze enkel in gradatie. Want willen wordt moeten als je het te hard vasthoudt. En moeten lijkt misschien wel iets dat jou vanuit ‘de buitenwereld’ wordt opgelegd, maar uiteindelijk maak je zelf de keuze wat je daarmee doet.
Ik probeer dus beter stil te staan bij: “Wat wil ik echt?”, zonder opstandig te zijn of me te onderwerpen, en aan de hand daarvan keuzes te maken en mijn tijd in te richten. Het gevoel zelf de regie te hebben maakt alle verschil: mijn tijd en energie gaan naar de dingen die ik belangrijk vind.
Mijn agenda voor september is weer een felgekleurde lappendeken, maar ik doe wat ik wil!
- Onder andere in hoofdstuk 2 van “Leer denken wat je wilt denken” van Rients Ritskes
- https://nl.wiktionary.org/wiki/moeten
- Vanaf pagina 177 van het boek “Alle dagen Zen” van Charlotte Joko Beck