Neuro-zen: soms zit er Zen in neurowetenschappen (of neurowetenschappen in Zen) en daar wil ik dan graag wat over kwijt. Dit keer naar aanleiding van de colleges van Arthur Nieuwendijk over de Hartsutra en de studieklas “Leer Denken” die onderdeel is van de zenleraren opleiding.
De essentie van de Hartsutra: vorm is leegte, leegte is vorm is niet zo makkelijk te begrijpen. Arthur probeerde ons tijdens zijn collegereeks over de Hartsutra te laten voelen en dat was best lastig (want ik denk nogal graag). Ik werd geraakt door zijn woorden: wanneer het schuurt, wanneer denken ons niet meer een oplossing reikt, wanneer we leegte proberen te begrijpen, wanneer we mediteren dan ervaren we de geest.
Hoe ervaren we de geest? Bij mij komt het beeld op van onze hond vroeger, die weg wil sprinten. Mijn vader deed alsof hij een boogschieter was bij het losmaken van de riem. Een dier dat net wat te wild en te snel voor zichzelf uitrent. De geest heeft iets gevonden en wil er graag mee spelen. Voor mij is het ervaren van de geest onder andere het eindeloos willen begrijpen, verklaren en doorgronden en daar niet mee kunnen of willen stoppen. Denken is voor mij zowel een hobby als een bubbel. Het versterkt zichzelf, ik doe het graag en ik ben er goed in en daardoor behoort het tot mijn ‘standaard respons’, een strategie die ik automatisch als eerste uit de kast haal. Het is als de snelweg nemen: een makkelijke route en lekker snel doorrijden. Voelen daarentegen is wat lastiger en vergeet ik soms een beetje, het is meer een kronkelig konijnenpaadje. Met alle gevolgen van dien, zoals over je eigen grenzen heen gaan. En voelen, zo leerde ik opnieuw in de studieklas “Leer denken”, geeft toegang tot het onderbewuste waardoor je meer/ betere informatie aan kunt boren. Dat lijkt me wel wat.
Bij de snelweg en het konijnenpaadje moet ik denken aan wat ik als neurowetenschapper deed: het meten van synaptische plasticiteit in hersenplakjes. Synaptische plasticiteit is het vermogen van de verbinding tussen twee zenuwcellen om van sterkte te veranderen (Wikipedia). Het is bekend dat wanneer zenuwcellen die met elkaar verbonden zijn, ook samen actief zijn (als er elektrische signaaloverdracht plaatsvindt) dat deze cellen dan vervolgens méér met elkaar verbonden raken: neurons that fire together, wire together. Zo krijg je dus een snelweg. Dat ziet er niet goed uit voor me: veel denken leidt tot meer denken. Hoe kan ik dat patroon doorbreken en het konijnenpaadje naar het voelen wat meer verbreden?
Het mooie van zintuiglijk voelen is dat het plaatsvindt in het hier en nu dus je kunt er altijd bij. Voelen tijdens mediteren gaat steeds beter, maar doe het maar eens tijdens je werkdag. Er zijn natuurlijk verschillende manieren: terug naar je ademhaling, een bodyscan, voeten op de grond. Maar ik moet denken aan beelden: vorig jaar schetste ik, op verzoek van mijn coach, het gevoel van angst in m’n borstkas, dat ik soms ervaar. En ik merk dat ik het sindsdien wel eens gebruik op het moment dat ik dit gevoel tegen kom en herken. Misschien kan zo’n beeld als een soort short cut (een nieuwe weg) functioneren om sneller je gevoel te identificeren en in te zetten. Het voelt nu misschien nog als een konijnenpaadje, maar wel één waar ik wat vaker over zal lopen.
